HASANKEYF KALESİ’NDEKİ KONUTLARDA DEVŞİRME MALZEME KULLANIMI

Yükleniyor...
Küçük Resim

Tarih

2021

Dergi Başlığı

Dergi ISSN

Cilt Başlığı

Yayıncı

İsarc

Erişim Hakkı

info:eu-repo/semantics/openAccess

Özet

Arkeolojik kazılarla birlikte 12.000 yıllık tarihe sahip olduğu anlaşılan Hasankeyf gerek İslam öncesi süreçtegerekse İslami dönemde oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Önemli Ortaçağ yerleşmelerinden olanHasankeyf Kalesi ise özellikle Türk - İslam döneminde cami, türbe, saray ve konut gibi yapılarla bezenmiştir. Malzeme açısından çeşitlilik gösteren konutlar, birbiriyle uyumlu şekilde inşa edilmiştir. Yaklaşık 120dönümlük bir yayılma alanına sahip olan Hasankeyf Kalesi’ndeki konutlar aynı zamanda halk yapı sanatınında önemli ve özel örneklerindendir. Yapı - malzeme ilişkisi coğrafi bölgelere göre farklılık göstermekte olup,Hasankeyf özelinde incelendiğinde moloz taş kullanımının bilhassa konutlarda sıkça kullanıldığıgözlenmektedir. Geç dönem Osmanlı veya erken dönem Cumhuriyet dönemine ait olan bu konutlarıninşasında çevrede bulunan her türlü malzemeden yararlanıldığı anlaşılmaktadır. İncelenen 10 konutunyapımında, üslûp özellikleri itibariyle, kalenin beden duvarlarından kullanıldığı anlaşılan düzgün kesme taşmalzeme en sık karşılaşılanıdır. Bunun yanında dini mimaride kullanıldığı anlaşılan yapı parçaları yine konut bedenlerinde gelişigüzel, estetik arayışın ötesindeki bir kullanımla karşımıza çıkmaktadır. Mezar taşlarınınyapı inşasında kullanılması karşılan bir diğer devşirme kullanım türüdür. Bir konutun giriş kapı lentosunda ise iki tane mezar taşının kullanıldığı, diğer konutun ise pencere lentosunda yine bir başka mezar taşınınkullanıldığı görülmektedir. Bu noktada mezar taşlarından sıkça faydalanıldığı hatta bazılarının tahrip edilerektanınmaz halde olduğu tespit edilmiştir. Bu tür devşirme malzemelerin bilinçli bir şekilde tahrip edilerek yada üzere sıva ile sıvanarak yapı sahibine yönelik olası tepkilerin önüne geçilmek istenmiş olabilir. 2 konuttaise nitelikli izlenimi veren kitabe parçalarına rastlanmaktadır. İki kaya oyma konutta odayı ayıran duvarüzerinde kullanılan bu kitabeler parçalar halinde kullanılmıştır. Hasankeyf Kalesi siluetinin en önemli bileşenlerinden olan konutlardaki devşirme malzemeler bu bildiride ele alınarak değerlendirilecek, ilk kul lanımlarına yönelik tespitlerde bulunulmaya çalışılacaktır.

Açıklama

Anahtar Kelimeler

Hasankeyf, Hasankeyf Kalesi, Kaya oyma konut, geleneksel konut, devşirme malzeme

Kaynak

İsarc

WoS Q Değeri

Scopus Q Değeri

Cilt

Sayı

Künye

Acun, H. (2014). Türk Kültüründe Taşlar. Ankara: AKM Yayınları. Doğan, Ş. N., Yazar T. (2007). ‘‘Ortaçağ Anadolu Türk Mimarisinde Devşirme Malzeme Kullanımı’’. Edebiyat Fakültesi Dergisi .24 (1), 209-230. Gültekin - Özmen, İ. (2017). ‘‘Amasya Merkezdeki Türk İslam Dönemi Yapılarında Devşirme Malzeme Kullanımı’’. İnternational Journal of Interdisciplinary and İ ntercultural Art . 3 (3), 59-84.Keser- Kayaalp, E. (2018). ‘‘Klasik Olana Öykünme ve Spolia Tartışmaları Işığında Diyarbakır Ulu Camii’’. Suzan Yalman ve Ivana Jevtic (Ed.), Devşirme Malzemenin (Spolia) Yeniden Doğuşu: Antikçağ’dan Osmanlı’ya Anadolu’da Obj elerin, Materyallerin ve Mekânların Sonraki Yaşamları (131- 154). İstanbul: Mas Matbaacılık. Kiprovska, M. (2018). ‘‘Sınır Bölgesinde Yağma ve El Koyma: Temsil, Meşruiyet ve Devşirme Malzemenin (Spolia) Osmanlı UçBeyleri Tarafından İdeolojik Olarak Kullanımı’’. Suzan Yalman ve Ivana Jevtic (Ed.), Devşirme Malzemenin (Spolia)Yeniden Doğuşu: Antikçağ’dan Osmanlı’ya Anadolu’da Objelerin, Materyallerin ve Mekânların Sonraki Yaşamları (55-74). İstanbul: Mas Matbaacılık. Sözen, M. ve Tanyeli, U. (2003). Sanat Ka vram ve Terimleri Sözlüğü . İstanbul: Remzi Kitabevi. Tüfekçioğlu, A. (2016, 2 - 5 Kasım). Türk - İslâm Sanatında Devşirme Malzeme Kullanımına Farklı Bir Örnek: Üsküdar AltunizâdeCamii Son Cemaat Yeri Mihrabı . XX. Uluslararası Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu, Sakarya, 1-13. Yılmaz, L. (2020). ‘‘Mersin’de Somut Kültürel Miras Bilinci ve Koruma Üzerine Bir Değerlendirme’’. Amisos, 5 (8), 156 -177.