Hasankeyf Kalesi'nden Üç Konut Örneği

Yükleniyor...
Küçük Resim

Tarih

2022

Dergi Başlığı

Dergi ISSN

Cilt Başlığı

Yayıncı

Tüba-Ked

Erişim Hakkı

info:eu-repo/semantics/openAccess

Özet

Yaklaşık 110 dönümlük bir alana yayılım gösteren Hasankeyf Kalesi gerek İslâm öncesi gerekse İslâmi dönemde önemli bir yerleşme olma durumunu korumuştur. İç kalede kesintisiz olarak devam eden yerleşim 1970 yıllarına kadar sürmüş, sonrasında halkın ‘‘aşağı şehir’’ olarak da adlandırdığı ve günümüzde baraj suları altında kalan alanda, Hasankeyf Kalesi surlarının dışında yaşam devam etmiştir. Günümüzde iç kalede aktif yaşam olmamakla beraber konutlar dönemin birer hatırası olarak kısmen yıkılmış kısmen de ayakta, varlıklarını içinde insanlar olmadan sürdürmektedir. Kalede yapılan incelemelerde yapım tekniği açısından üç konut türü ile karşılaşılmıştır. Bunlardan ilki taş malzemenin kullanımıyla inşa edilmiş yığma konutlar, ikincisi kaya oyma konutlar, üçüncüsü ise kaya oyma ve yığmanın bir arada kullanıldığı türdür. Kaya oyma konutlar bölgedeki ve Anadolu’daki benzer örnekler açısından değerlendirildiğinde İslâmi dönem öncesine ait olduğu izlenimini vermekle beraber üzerlerinde bir tarih ibaresi, yazı, sembol, motif ya da kitabe gibi yapı künyesine yönelik belge niteliğindeki ipuçlarının bulunmaması bizi tarihlendirme noktasında şimdilik daha temkinli hareket etmeye itmektedir. Yığma konutlar kalede yaşamış insanların sözlü ifadelerinden hareketle erken Cumhuriyet dönemine tarihlendirilebilir. Kaya oyma+yığma esaslı konutlar ise kullanılan Türk ve İslâm dönemi devşirme malzemelerinden hareketle kaya oymalara yığma eklemelerinin yapıldığı dönemlere tarihlendirilebilir. Çalışmada bu yapı türleri birer örnekle ile ele alınarak tanıtılacaktır. Konut sahiplerinin yaşadıkları çevre ve yaşam biçimleri ile yakından ilgili olarak konutların ekonomik ve sosyolojik açıdan irdelemesi yapılacaktır.

Açıklama

Anahtar Kelimeler

Hasankeyf Kalesi, Kaya oyma konut, geleneksel konut, kırsal mimari, iç kale yerleşmesi

Kaynak

Tüba-Ked

WoS Q Değeri

Scopus Q Değeri

Cilt

26

Sayı

Künye

Arık, O., 2003. Hasankeyf Üç Dünyanın BuluştuğuKent, Kültür Yayınları Ltd. Şti., Ankara, MasMatbaacılık.Azizov, A., ve Yılmaz, A,. 2012. Batman Kylerinde Kaya Oyma Ev Geleneği İçerisinde RazamanYağız Evi , 16. Ortaçağ-Türk Dönemi Kazılarıve Sanat Tarihi Araştırmaları SempozyumuBildirileri Kitabı (Ed. Meryem Acara Eserve Ebru Bilget Fataha ve Gülseren Koyun) ,Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları, Sivas, s. 65-79.Bektaş, C,. 2001. Halk Yapı Sanatı , İstanbul, LiteratürYayınları.Boran, A., 2001. Anadoludaki İç Kale Cami veMescidleri , TTK Yayınları, Ankara, TTKBasımevi.Budak, A., 2018. Kapadokya Bölgesi Kaya OymaCamileri , İstanbul, Literatürk Academia.Cimşit, F., 2007. Tepe Kent Yerleşmelerinde Psiko-Sosyal Alan Olgusunun Konut Örüntüleriile İlişkisi; Uçhisar Örneği , İstanbul TeknikÜniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü BasılmamışYüksek Lisans Tezi, İstanbul.Dalkılıç, N. ve Aksulu, I,. 2004. Midyat Geleneksel Kent Dokusu ve Evleri Üzerine Bir İnceleme , Gazi Üni.Müh. Mim. Fak. Der. , c.19, sayı 3, s. 313-326.Erdal, Z., 2014. Aksarayda Türk Devri Mimarisi ,Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler EnstitüsüBasılmamış Doktora Tezi, Van.İsen, Z,. 2014. Hasankeyf’in Şehircilik Tarihi , BatmanÜniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü BasılmamışYüsek Lisans Tezi, Batman.Kozbe, G., 2017. Batman Kültür Envanteri (ed.) ,Batman İl Kültür ve Turiz Müdürlüğü, C.3,Batman, Arkadaş Basım Ltd. Şti.Mıynat, A., 2008. Bir Ortaçağ Kenti: Hasankeyf ,Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler EnstitüsüBasılmamış Yüksek Lisans Tezi, Muğla.Mıynat, A., 2009. Batılı Seyyahların Gzüyle Hasankeyf , 1. Uluslararası Batman ve Çevresi Tarihi veKültürü Sempozyumu (Ed. Adnan Çevik veSalim Cöhce) , Batman Valiliği, s. 182-198. Miyake, Y. vd., 2012. New Excavations at Hasankeyf Hyük: A 10th Millennium cal. BC Site on theUpper Tigris, Southeast Anatolia , Neo-Lithics1/12 , s. 3-7.Oğuzoğlu, Y., 1997. Hasankeyf , Türkiye Diyanet Vakfıİslam Ansiklopedisi , İstanbul, C.16, TürkiyeDiyanet Vakfı, s. 364-368.Tayla, H,. 2007. Geleneksel Türk Mimarisinde YapıSistem ve Elemanları I-II , İstanbul, Taç VakfıYayınları.Tümer, Ş., 2021. Hasankeyf Kalesi’ndeki Bir KayaOyma Konut ve Düşündürdükleri , 1. İnternationalHasankeyf Scientic Research And İnnovationCongress (Ed. Bahar Altunok ve İlyas Erpay) ,Batman, s.46-52.Tümer, Ş., 2021. Hasankeyf Kalesi’ndeki Konutlarda Devşirme Malzeme Kullanımı , 1. İnternationalHasankeyf Scientic Research And İnnovationCongress (Ed. Bahar Altunok ve İlyas Erpay) ,Batman, s. 29-45.Uluçam, A., 2012. Hasankeyf Ulu Camii , TürkiyeDiyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi , İstanbul,C.42, Türkiye Diyanet Vakfı, s. 103-104.[URL 1,2021] https://www.aa.com.tr/tr/kultur-sanat/hasankeyf-kazilarinda-3-bin-yil-oncesine-ait-bulgulara-ulasildi/2444718 Zengin, B,. 2001. Hasankeyf Tarihi ve Tarihi Eserleri ,İstanbul, Samaha Turizm.