DEVLET VE YEREL İKTİDAR ÖRNEĞİNDE HAKKARİ HÜKÜMETİ

Yükleniyor...
Küçük Resim

Tarih

2022

Dergi Başlığı

Dergi ISSN

Cilt Başlığı

Yayıncı

TARİH VAKFI YURT YAYINLARI

Erişim Hakkı

info:eu-repo/semantics/closedAccess

Özet

Osmanlı Devleti’nin Safevîlere karşı yaptığı Çaldıran Savaşı sonrasında kurulan Osmanlı-Kürt ittifakının önemli sonuçlarından biri, idari ve siyasi açıdan “yurtluk-ocaklık” ile “hükûmet” gibi daha önce var olan sistemlerin yeniden ortaya çıkmasıdır. Bu yönetim sistemiyle beraber Kürtlerin geleneksel yönetimlerine müdahale edilmeyerek emirliklerin varlıklarının devamı sağlanır ve Osmanlı’nın doğu sınırları güvenlik altına alınır. Osmanlı-İran sınırında bulunan Hakkâri ve çevresi, Çaldıran Savaşı’ndan kısa bir süre sonra Osmanlı hâkimiyetine alınır ve Van Beylerbeyine bağlı hükûmet sistemine dâhil edilir. Hükûmet sistemine dâhil edilen Hakkâri ve çevresi, Van Beylerbeyi İskender Paşa aracılığıyla bölgede uzun yıllardan beri hüküm süren Hakkâri hanedanlarından Şenbu’lu Mir Zeynel Bey’e verilir. Şenbu Ailesi’nin yönetimi, Hakkâri mirlerinden Nurullah Bey’in Girit’e sürgün edilmesine kadar devam eder. Bu çalışmanın temel dayanağını Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşiv Belgeleri ve Osmanlı-Kürt ilişkilerini konu edinen araştırma eserler oluşturmaktadır. Bu çalışmada, belgelerden ve araştırma eserlerden yola çıkarak; Osmanlı idari yapısı içerisinde yurtluk-ocaklık ve hükûmet sistemi, Osmanlı-Kürt ittifakının bir sonucu olarak yarı-otonom bir idarî sisteme kavuşmuş emirliklerin durumu, emirlik içerisindeki iktidar mücadelesi ve bu sistemin Hakkâri’deki yansımaları büyüteç altına alınacaktır. Ayrıca Tanzimat Fermanıyla ivme kazanan merkezileşme politikalarına karşı yerel güç unsurları olan mirlerin/aşiretlerin tepkileri analiz edilecektir. Bu bağlamda makalede, uzun yıllardan beri bölgede hüküm süren ve kendi kontrolü altındaki coğrafyada başka bir güç unsuru istemeyen mirlerin kolektif bir şekilde oluşturdukları meydan okumalarına değinilecektir.

Açıklama

Anahtar Kelimeler

Hakkari, Yurtluk-Ocaklık, Osmanlı, Sınır, Şehir

Kaynak

OSMANLI DEVLETİ’NDE YURTLUK-OCAKLIK VE HÜKÜMET SANCAKLAR

WoS Q Değeri

Scopus Q Değeri

Cilt

Sayı

Künye

BOA: Ba~bakanhk Osmanh Ar§ivi HAT, 801/37091-G. A.MKT. MHM. Dasya No: 13, Gomlek No: 14. A.MKT. Dasya No: 114, GomlekNo: 82. A.MKT. MHM. Dasya No: 6, Gomlek No: 80. A. RSK: 1572, s.31. A.MKT, 230/26, 29.Za.1265. i.MSM. Dasya No: 13, Gomlek No: 1344. i.MSM, Dasya No: 52, Gomlek No: 1355. A.MKT. MHM. Dasya No: 2, Gomlek No: 103, Lef: 14. MD, No: 80, hk: 509. A.RSK: 1551, s.48. i. MSM Dasya No:48 Gomlek No: 1229. i. MSM Dasya N o:49 Gomlek No: 1238. i. MSM, Dasya No: 49, Gomlek No: 1235. i. MSM, Dasya No:48 Gomlek No: 1228. C.DA. Belge No. 8613. Ara~tJ.rma Eserler Barkan, Omer Liitfi; Tiirkiye'de Toprak Meselesi, Gozlem Yayinlart, istanbul 1980. Bruinessen, Martin van; Kurdistan -Ozerine Yaztlar, ileti~im Yayinlart, ~ev. Nevzat Kirac; vd., istanbul 2013. ~elebi, Evliya; Muhammed Ztlli, Evliya ~elebi Seyahatnamesi, rv. Kitap, Yap1 Kredi Yayinlart, istanbul, 2011. _____ ___,· Topkap1 Sarayi Kiitiiphanesi Bagdat 305 Numarah Yazmarun Transkripsiyonu Dizini, Yap1 Kredi Yayinlart. Haz: Seyyid Ali Kahraman, Y Dagli., Cilt 4, (1. Ki tap) istanbul 2010. Dogan, Cabir; Cizre ve Bohtan Emiri Bedirhan Bey, (1802 - 1869), Afyon Kocatepe -Oniversitesi SBE, (Yayimlanmami~ Doktora Tezi), Mart 2010. Gene;, Vural; idris-i Bidlisi'yi Yeniden Dii~iinmek: Kiirt Tarihi ve Siyasetinden Portreler, ileti~im Yayinlart, istanbul 2018. Goyiinc;, Nejat; Yurtluk-Ocakhk Deyimleri Hakkinda, Pro£ Dr. Bekir Kiitiikoglu'na Armagan, istanbul, 1991. Guli, N1zar Eyup; Hakkari Beyliginin ~eceresi, Uluslararas1 Tarihte Hakkari Sempozyum Bildirileri (14-14-15 Kasim 2014 Hakkari) Editorler; Ya~ar Kaplan, Murat Adiyaman, M. Xalid Sadini, C. I, Ankara, 2016, s. 267-297. Hakan, Sinan; Osmanh Ar~iv Belgelerinde Kiirtler ve Kiirt Direni~leri (1817- 1867), Doz Yaymlan, istanbul 2007. Halac;oglu, Yusuf; XVI-XVII. Yiizyillarda Osmanhlarda Devlet Te~kilati ve Sosyal Yap1, TTK Yaymlan Ankara 1991. Kaplan, Ya~ar; Pinyaru~ A~ireti, Uluslararas1 Tarihte Hakkari Sempozyum Bildirileri (14-15 Kasim 2014 Hakkari) Editorler; Ya~ar Kaplan, Murat Adiyaman, M. Xalid Sadini, C. I, Ankara, 2016, s. 479-543 Kilic;, Remzi; Kanuni Devrinde Osmanh iran Miinasebetleri, IQ Kiiltiir Sanat Yaymlan, istanbul 2006. Kilic;, Diindar Ali; irisan Beyleri, Tarih Dii~iince Kitaplan, istanbul 2015. ______ ....,· Hakkari Beyligi, irisan Beyligi'nin Y1kili~ Etkenleri, III. Van Golii Havzas1 Sempozyumu, 6-7-8 Haziran 2007, s. 311-318. Kilic;, Orhan; XVI. ve XVII. Yiizyillarda Van (1548- 1648), Van Belediye Ba~kanhgi Kiiltiir ve Sosyal i~ler Miidiirliigii Yaymlan, Van, 1997. · Klasik Donem Osmanh idari Sisteminde Hiikiimet ____ _, Sancaklar: Hakkari Hiikiimet Ornegi xrv. Ti.irk Tarih Kongresi, Ankara 2002, s. 703-720. Kiitiikoglu, Bekir; Osmanh-iran Miinasebetleri, istanbul Fetih Cemiyeti, istanbul 1993. inalcik, Halil; "Eyalet", Tiirkiye Diyanet Vakfi islam Ansiklopedisi, C. XI, istanbul 1995, s.548-550. ----~· inalcik, Halil Osmanh imparatorlugu Klasik <:;ag (1300-1600), <:;ev. Ru~en Sezer, Yap1 Kredi Yaymlan, istanbul 2003. ____ _,· Osmanh idare ve Ekonomi Tarihi, iSAM Yayinlart, 2. Baski, istanbul 2017. M.S.Lazarev; ~.X. Mihoyan, Kurdistan Tari.hi, c;:ev. ibrahim Kale, 3. Baski, Avesta Yayinlart, istanbul, 2010. McDowall, David; Modern Kiirt Tari.hi, c;:ev. Ne~enur Domanic;, Doruk Yayinlart istanbul 2004. Muhammed Emin Zeki Beg, Kiirtler ve Kurdistan Tari.hi, c;:ev. Vahdettin ince vd., istanbul 2012. Mustafa Nuri Pa~a, Netayicii'l-Vukuat, Kurumlart ve Orgiitleriyle Osmanh Tari.hi I-II, Haz. Ne~et c;:agatay, Tiirk Tarih Kurumu Yayinlart, Ankara 1979. Ozco~ar, ibrahim; Osmanh Devleti ve Kiirtler, Sultan ve Mir: Osmanh-Kiirt ili~kilerine Giri~, Ed: ibrahim Ozco~ar, Shahab Vali, Kitap Yayinevi, istanbul 2017. Ozoglu, Hakan; Osmanh Devleti ve Kiirt Milliyetc;iligi, c;:ev. Nilay Ozok (Giindogan) ve Azat Zana Giindogan, ileti~im Yayinlan, istanbul 2017. Sevgen, Nazmi; Dogu ve Giineydogu Anadolu'da Tiirk Beylikleri, Haz: ~iikrii Kaya Seferoglu-Halil Kemal Tiirkozii, Ankara 1982. Sofyah Ali c;:avu~, Sofyah Ali c;:avu~ Kanunnamesi, (Haz. M. Sertoglu), Marmara -Oniversitesi Yayinlart, istanbul 1992. Siimer, Faruk; Safevi Devletinin Kurulu~u ve Geli~mesinde Anadolu Tiirklerinin Rolii, Giiven Matbaas1, Ankara 1976. ~ani-Zade Mehmed Ata'ullah Efendi, ~ani-Zade Tari.hi (1223-1237), Haz: Ziya Ytlmazer, c;:amhca Yayinlart, C.II, istanbul 2008. Tekin, Zeki; Hakkari Hakimi Zeynel Bey ve Ailesi, Atatiirk -0 niversitesi Sosyal Bilimler Enstitiisii Dergisi, Erzurum, 2007, C. X/2, s. 119-133. Tekindag, M.C. ~ahabettin; Yeni Belgeler I~1ginda Yavuz Sultan Selim'in iran Seferi, istanbul -Oniversitesi Edebiyat Fakiiltesi Tarih Dergisi, C.XVII, S.22, 1967-68, s. 49-78 Uluerler, S1tk1; Osmanh-iran S1mrveA~iret, Sonc;ag Yayinohk,Ankara 2015. Ytldiz; Hatip, Bedirhan Bey ve Nasturiler, Siiryaniler ve Siiryanilik I, Orient Yayinlart, Ankara, 2005, s. 131-152.