CIYÊ EQÎDENAMYAN DI EDEBIYATA KURDÎ Û PERWERDEHIYA MEDRESEYÊN DE

Küçük Resim Yok

Tarih

2018-10-23

Dergi Başlığı

Dergi ISSN

Cilt Başlığı

Yayıncı

Nûbihar Akademî

Erişim Hakkı

info:eu-repo/semantics/openAccess

Özet

The literary works with the type of akidename in Kurdish literature are widely seen in the literature of theology and they have a history of nearly three centuries. In line with the historical development of the science of Kalam in Islamic literature in Arabic, Persian and Turkish, writing poems on credendum/faith has become a literary tradition. Kurdish madrasah scholars also participated in this tradition by writing works in their mother tongue. Ahmedê Xanî (17th century) is one of the leading ones among those who produce that kind of works. Xanî's poetic work titled Akideya İmanê became an exemplary work for many literary scholars. However, some of the literary scholars have written this type of work in the form of prose. Akidenames handle the topics of the pillars of the faith; the belief to Allah, angels, holy books, prophets, the doomsday, fate and the Judgement Day. In addition to these topics, some akides were also written about the questions of the science of Kalam such as the miracles of the prophets, saints, the punishment of the grave, and the actions of mortals. In addition to these works written mostly in Kurmanci, there are also some works written in Gorani, Sorani, and Zazaki. It is seen that almost twenty works of this kind are written in the form of poetry and prose in Kurmanci, followed by five akidename in Zazaki, and one in Sorani and Gorani. The vast majority of the poetic akidenames were written in "masnavi" type of verse, however, some of them were written in the form of qasida.

Açıklama

Ji wan berhemên ku ruknên îmanê yên dînê Îslamê ji xwe re kirine mijar re ‘eqîdename dihê gotin. Van cure berhemên edebî-dînî, hîna di serdema Sahabîyan de dest pê kirîye û her ku dem bi ser de derbas bûye, wek şaxekî xweser ê zanistên Îslamî ketîye nav geşedanê. Çawa ku ev cure berhem di edebîyata ‘Erebî, Farisî û Turkî de hatine nivîsîn, ji sedsala XVIIan pê ve, cara ewil bi Ehmedê Xanî (w. 1709) di edebîyata Kurmancî de, bi navê ‘Eqîdeya Îmanê hatîye nivîsîn. Di pey Xanî de gelek ‘eqîdenameyên menzûm û mensûr, bi terzê mesnewî û qesîdeyan, ji alîyê alimên medreseyên Kurdan ve hatine nivîsîn. Şêx Ebdullahê Şemdînî (w. 1813), Feqe Reşîdê Koçer (ss. XVIII), Muksî (w. 1850), Ebdirehîm Rehmîyê Hekarî (w. 1916), Zoqeydî (w. 1935), Mela Ehmedê Heyderî (w. 1937), Şêx Ehmedê Feqîr (ss. XIX), Xalidê Zengokî (w. 1950), Xelîfe Yûsufê Bayezîdî (w. 1387/1968), Mela Ebdullah (w. 1970), Ebdulfettahê Hezroyî (w. 1975), Şêx Mûsayê Mêrdînî (w. 1992), Mela Mihemed Emînê Heyderî (w. 2003), Mela Mihemedê Hezanî û Comanî (w. 2004), li ser vê kevneşopîyê ‘eqîdename nivîsîne. Çawa ku bi Kurmancî ‘eqîdename hatine nivîsîn, bi Goranî [Mewlewî (w. 1300 koçî)], bi Soranî [Mehwî (w. 1906)] û bi Kirmanckî/Zazakî [Elîyê Hûnî (sala 1970yan) û Mela Mihemedê Hezanî], ‘eqîdeyên îmanê nivîsîne.

Anahtar Kelimeler

Kelam, ‘Eqîde, Mutezîle, Eş‘erî, Maturîdî, Felsefe, ‘Eqîdenameyên Kurmancî, Soranî, Goranî û Kirmanckî

Kaynak

WoS Q Değeri

Scopus Q Değeri

Cilt

Sayı

Künye